नेपालमा ‘निपाह’ सन्त्रास: छिमेकी मुलुकमा फैलिँदै गर्दा कति सुरक्षित छौँ हामी?
स्वास्थ्य डेस्क १७ माघ २०८२ (३१ जनवरी २०२६)
विश्वमा कोभिड-१९ को प्रभाव मत्थर हुँदै गर्दा यतिबेला दक्षिण एशियाली क्षेत्रमा अर्को एउटा निकै घातक भाइरस ‘निपाह’ (Nipah Virus) को जोखिम बढ्दै गएको छ। छिमेकी मुलुक भारतको पश्चिम बंगालमा यसको सङ्क्रमण पुष्टि भएसँगै नेपालको पूर्वी नाकाहरूमा उच्च सतर्कता अपनाउन विज्ञहरूले चेतावनी दिएका छन्। विश्व स्वास्थ्य संगठन (WHO) ले भविष्यमा महामारी निम्त्याउन सक्ने उच्च जोखिमयुक्त भाइरसको सूचीमा राखेको ‘निपाह’ बाट हुने मृत्युदर ४० देखि ७५ प्रतिशत सम्म रहने हुनाले यसलाई कोभिडभन्दा पनि खतरनाक मानिन्छ।
नेपाल किन उच्च जोखिममा छ?
वरिष्ठ सरुवा रोग विशेषज्ञ डा. शेरबहादुर पुनका अनुसार, नेपाल भौगोलिक र जैविक दुवै हिसाबले निपाहको घेराबन्दीमा छ। नेपाल जोखिममा हुनुका प्रमुख कारणहरू यस्ता छन्:
- खुला सिमाना: भारतको पश्चिम बंगाल र बंगलादेशका सङ्क्रमित क्षेत्रहरूसँग नेपालको झापा, इलाम र मोरङ जस्ता जिल्लाहरू जोडिएका छन्। मानिसहरूको निर्वाध आवतजावतले भाइरस भित्रिने प्रबल सम्भावना रहन्छ।
- समान प्रजातिका चमेरा: भारतमा निपाह फैलाउने मुख्य स्रोत ‘फ्रुट ब्याट’ (Pteropus) प्रजातिका चमेराहरू हुन्। यी प्रजातिका चमेराहरू नेपालका तराई र पहाडी भेगमा प्रशस्तै पाइन्छन्।
- वातावरणीय परिवर्तन: पछिल्लो समय जलवायु परिवर्तन र वनविनाशका कारण जंगली जनावर र चमेराहरू मानव वस्ती नजिक आउन थालेका छन्।
लक्षणहरू र पहिचानको चुनौती
निपाह भाइरसको सुरुवाती लक्षण सामान्य रुघाखोकी वा मौसमी फ्लूसँग मिल्दोजुल्दो हुने भएकाले यसलाई चिन्न गाह्रो हुन्छ। तर, यसले २४ देखि ४८ घण्टाभित्रै इन्सेफ्लाइटिस (मस्तिष्क सुन्निनु) गराई बिरामीलाई कोमामा पुर्याउन सक्छ।
मुख्य लक्षणहरू:
- कडा ज्वरो आउने र टाउको दुख्ने।
- घाँटी दुख्ने, खोकी लाग्ने र सास फेर्न कठिन हुने।
- मंसपेशी दुख्ने र रिंगटा लाग्ने।
- अन्तिम अवस्थामा मानसिक सन्तुलन बिग्रने (Confusion) र काँप्ने।
विज्ञको प्रश्न: के नेपालको तयारी पर्याप्त छ?
डा. पुनले नेपालको ल्याब क्षमतामाथि गम्भीर प्रश्न उठाउनुभएको छ। निपाह जस्ता ‘बायो–सेफ्टी लेभल ४’ (BSL-4) स्तरको सुरक्षा चाहिने भाइरस परीक्षणका लागि नेपालमा अझै भरपर्दो संरचना छैन। सङ्क्रमितको रगत, पिसाब वा स्वाब परीक्षणका लागि विदेश पठाउनुपर्ने अवस्थाले उपचारमा ढिलाइ हुने जोखिम रहन्छ।
सरकारले गर्नुपर्ने तत्कालका कामहरू:
- अनुसन्धान: नेपालमा रहेका चमेरा र सुँगुरहरूमा यो भाइरसको उपस्थिति छ कि छैन भनी तुरुन्त नमुना सङ्कलन र परीक्षण गर्ने।
- निगरानी: सीमा नाकाहरूमा ज्वरो आएका व्यक्तिको ‘ट्राभल हिस्ट्री’ हेर्ने र कम्तीमा १४ दिन क्वारेन्टाइनमा बस्ने व्यवस्था मिलाउने।
- जनचेतना: मानिसहरूलाई चमेरोले खाएका वा जुठो हालेका फलफूल नखान र सुँगुर फार्महरूमा जैविक सुरक्षा अपनाउन सचेत गराउने।
बच्ने कसरी? (आम नागरिकका लागि सुझाव)
- भुइँमा झरेका वा चमेरोले टोकेका जस्ता देखिने फलफूल (अम्बा, लिची, खजुर) कदापि नखानुहोस्।
- खजुरको रस (ताडी) सिधै पिउनुको साटो उमालेर मात्र प्रयोग गर्नुहोस्।
- बिरामी परेका सुँगुर वा अन्य जनावरको नजिक नजानुहोस्।
- सङ्क्रमित व्यक्तिको उपचार गर्दा पीपीई (PPE) र मास्कको अनिवार्य प्रयोग गर्नुहोस्।
नेपालहाम्रो न्युज डेस्क निपाह भाइरसको उपचारका लागि हालसम्म कुनै खोप वा निश्चित औषधि बनेको छैन। त्यसैले सतर्कता नै सबैभन्दा ठुलो उपचार हो। स्वास्थ्य मन्त्रालयका पछिल्लो बुलेटिन र सुरक्षा गाइडलाइनबारे थप जानकारीका लागि हामीसँगै रहनुहोला।
