असावधानी महँगो बन्दै, आगलागीका घटनामा वृद्धि
लापरवाही, प्रविधि र चेतनाको अभावले बढ्दै जोखिम
काठमाडौं : पछिल्लो समय नेपालका विभिन्न भू–भागमा आगलागीका घटनाहरू लगातार बढिरहेका छन्। सहरदेखि गाउँसम्म देखिएका यस्ता घटनाले जनधनको क्षतिसँगै सर्वसाधारणको सुरक्षाप्रति गम्भीर प्रश्न खडा गरेको छ। विज्ञहरूका अनुसार सामान्य असावधानी, कमजोर पूर्वतयारी र सुरक्षा मापदण्डको बेवास्ताले आगलागीलाई भयावह बनाउँदै लगेको छ।
दैनिकजसो आगलागी, क्षतिको दायरा फराकिलो
हालैका दिनहरूमा आवासीय घर, पसल, गोदाम, उद्योग, होटल तथा सामुदायिक संरचनामा आगो लाग्ने घटना बारम्बार देखिएका छन्। कतिपय घटनामा घर पूर्ण रूपमा जलेर नष्ट भएका छन् भने कतिपयमा व्यवसायीले वर्षौंको लगानी एकैछिनमा गुमाएका छन्। केही स्थानमा मानवीय क्षतिसमेत भएको छ, जसले आगलागीको जोखिमलाई अझ गम्भीर बनाएको छ।
आगलागी बढ्नुका मुख्य कारण
विश्लेषण गर्दा नेपालमा आगलागी बढ्नुका पछाडि निम्न कारणहरू प्रमुख रूपमा देखिन्छन्:
- विद्युत् प्रणालीको कमजोर अवस्था: पुराना तार, ओभरलोड र मर्मत अभाव
- ग्यासको असुरक्षित प्रयोग: चुहावट परीक्षण नगर्ने, खुला आगोसँग लापरवाही
- खुला आगो बाल्ने बानी: फोहोर जलाउने, जंगल नजिक आगो प्रयोग
- सुरक्षा उपकरणको अभाव: फायर एक्स्टिङ्गुइशर, अलार्म र आपतकालीन निकास नहुनु
- चेतनाको कमी: आगलागी हुँदा के गर्ने भन्ने आधारभूत जानकारी नहुनु
विशेषगरी चिसो मौसममा ताप्न बालिने आगो, मैनबत्ती र हिटरको असावधानीले जोखिम अझ बढाएको जानकारहरू बताउँछन्।
सहरीकरण र व्यापारिक संरचनामा थप चुनौती
सहरमा तीव्र सहरीकरणसँगै साँघुरा बस्ती, नक्सा विपरीत निर्माण र दमकल पुग्न कठिन क्षेत्रहरू बढ्दै गएका छन्। व्यापारिक क्षेत्रमा समेत आगलागी सुरक्षा मापदण्डलाई खर्चको रूपमा मात्र हेर्ने प्रवृत्तिले समस्या झनै जटिल बनाएको छ।
किसान र विपन्न समुदाय सबैभन्दा बढी प्रभावित
आगलागीका घटनाबाट सबैभन्दा बढी असर विपन्न परिवार, साना व्यवसायी र किसानहरूमा परेको देखिन्छ। घर जलेपछि आश्रयविहीन बन्नु, पशुधन नष्ट हुनु र जीविकोपार्जनको स्रोत गुम्नु जस्ता समस्याले उनीहरूलाई दीर्घकालीन संकटमा पार्ने गरेको छ।
न्यूनीकरणका लागि के आवश्यक?
विज्ञहरूका अनुसार आगलागी न्यूनीकरणका लागि निम्न उपाय तत्काल आवश्यक छन्:
- घर, पसल र उद्योगमा अनिवार्य आगलागी सुरक्षा मापदण्ड लागू
- विद्युत् र ग्यास उपकरणको नियमित जाँच
- समुदायस्तरमा आगलागी सचेतना तालिम
- स्थानीय तहमा दमकल सेवा र आपतकालीन पूर्वतयारी सुदृढीकरण
- विद्यालय तहबाटै आगलागी सुरक्षा शिक्षा समावेश
निष्कर्ष: सचेतना नै सबैभन्दा ठूलो सुरक्षा
आगलागी प्राकृतिक मात्र नभई धेरै हदसम्म मानव सिर्जित विपद् हो। सानो लापरवाहीले ठूलो क्षति निम्त्याउन सक्छ भन्ने यथार्थलाई बुझ्दै व्यक्तिगत, सामुदायिक र सरकारी तहबाट एकसाथ कदम चाल्न सके मात्र आगलागीका घटनालाई नियन्त्रणमा ल्याउन सकिने देखिन्छ।
