ऐतिहासिक भारत–अमेरिका व्यापार सम्झौता: रुसी तेलको अध्याय समाप्त, ५०० अर्ब डलरको नयाँ सहकार्य
अन्तराष्ट्रिय डेस्क २० माघ २०८२, मंगलबार (३ फेब्रुअरी २०२६)
विश्व राजनीतिक र आर्थिक परिदृश्यमा एउटा ठुलो हलचल पैदा गर्दै भारत र अमेरिकाबीच ऐतिहासिक व्यापारिक सम्झौता भएको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीबीच सोमबार भएको टेलिफोन वार्तापछि यो सहमति सार्वजनिक गरिएको हो। सम्झौताको सबैभन्दा ठुलो र प्रभावकारी पक्ष भनेको भारतले रुसबाट तेल आयात पूर्ण रूपमा बन्द गर्ने सहमति जनाउनु हो।
१. ट्यारिफमा भारी कटौती: १८ प्रतिशतमा झारियो
राष्ट्रपति ट्रम्पले सामाजिक सञ्जाल ‘ट्रुथ सोसल’ मार्फत यसअघि भारतीय वस्तुहरूमा लगाइएको २५ प्रतिशतको ‘रेसिप्रोकल ट्यारिफ’ (पारस्परिक कर) लाई घटाएर १८ प्रतिशतमा झार्ने घोषणा गर्नुभएको छ। यसअघि रुसी तेल खरिद गरेको र व्यापारिक असन्तुलन भएको भन्दै ट्रम्प प्रशासनले भारतमाथि ५० प्रतिशतसम्मको ‘पुनिटिभ ट्यारिफ’ (दण्डात्मक कर) लगाएको थियो। यो नयाँ सम्झौतासँगै अब भारतीय सामानहरू अमेरिकी बजारमा थप प्रतिस्पर्धी बन्नेछन्।
२. ५०० अर्ब डलरको ‘मेगा डिल’
भारतले अमेरिकाबाट ऊर्जा, प्रविधि, कृषि र कोइला लगायतका क्षेत्रमा ५०० अर्ब अमेरिकी डलर बराबरको वस्तु तथा सेवा खरिद गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको छ। सम्झौताका मुख्य बुँदाहरू यस प्रकार छन्:
- ऊर्जा सुरक्षा: भारतले रुसको सट्टा अब अमेरिका र सम्भावित रूपमा भेनेजुएलाबाट कच्चा तेल आयात गर्नेछ।
- शून्य व्यापार अवरोध: भारतले अमेरिकी वस्तुहरूमा लगाउँदै आएका भन्सार तथा गैर-भन्सार अवरोधहरूलाई बिस्तारै शून्यमा झार्ने सहमति गरेको छ।
- प्राविधिक सहकार्य: आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स र उन्नत प्रविधिको आपूर्ति शृङ्खला निर्माणका लागि भारत ‘प्याक्स सिलिका’ (Pax Silica) पहलमा सहभागी हुने सम्भावना छ।
३. रुस–युक्रेन युद्ध र भू–राजनीतिक प्रभाव
यो सम्झौता केवल व्यापारिक मात्र नभई रणनीतिक पनि छ। रुसको ऊर्जा क्षेत्रबाट हुने आम्दानी कटौती गरी युक्रेन युद्ध अन्त्य गर्न दबाब दिने ट्रम्पको रणनीतिका लागि भारतको यो निर्णय निर्णायक मानिएको छ। रुसी राष्ट्रपति पुटिनका लागि भारत एउटा प्रमुख तेल बजार थियो, जुन अब बन्द हुने भएको छ। यता, प्रधानमन्त्री मोदीले यसलाई “भारतको विकास यात्रा (विकसित भारत २०४७) का लागि कोशेढुङ्गा” भन्दै स्वागत गर्नुभएको छ।
नेपालमा यसको असर के पर्ला?
छिमेकी मुलुक भारतको व्यापारिक नीतिमा आएको यो ठुलो परिवर्तनले नेपाललाई पनि अछुतो राख्ने छैन। भारतले अमेरिकाबाट महँगोमा तेल आयात गर्दा त्यसको प्रत्यक्ष असर नेपालमा आयात हुने पेट्रोलियम पदार्थको मूल्यमा पर्न सक्छ। अर्कोतर्फ, भारतमा अमेरिकी प्रविधि र लगानी भित्रिँदा दक्षिण एसियाकै आर्थिक माहोलमा सकारात्मक प्रभाव पर्ने देखिन्छ।
नेपालहाम्रो न्युज डेस्क भारत–अमेरिकाबीचको यो ‘गेम-चेन्जर’ सम्झौताले विश्व बजार र नेपालको अर्थतन्त्रमा पार्ने थप प्रभावबारे हाम्रो विशेष विश्लेषण जारी छ। निष्पक्ष र सत्य समाचारका लागि हामीसँगै रहनुहोला।
