डिजिटल नेपालको नयाँ अध्याय: ‘क्यासलेस’ समाजदेखि एआई (AI) सम्मको रोमाञ्चक यात्रा
काठमाडौँ ९ माघ २०८२ (२३ जनवरी २०२६)
नेपालमा अहिले राजनीतिक र वातावरणीय बहसभन्दा पर एउटा शान्त तर शक्तिशाली प्रविधि क्रान्तिले आम नागरिकको जीवनशैली र देशको अर्थतन्त्रलाई आधारभूत रूपमै बदल्दै लगेको छ। सन् २०२६ को सुरुवाती महिनाहरूमा “डिजिटल नेपाल फ्रेमवर्क” केवल सरकारी दस्तावेजमा मात्र सीमित नरही सर्वसाधारणको अनिवार्य आवश्यकता बनिसकेको छ। विशेष गरी नेपाल राष्ट्र बैंकको तथ्याङ्कले देखाएको क्युआर (QR) कोड र मोबाइल बैंकिङको २०० प्रतिशतको वृद्धिले नेपाललाई द्रुत गतिमा ‘क्यासलेस’ समाजतर्फ धकेलिरहेको छ। काठमाडौँका ठूला व्यापारिक मलदेखि गाउँका स–साना किराना पसल र ट्याम्पोसम्म पुगेको यो डिजिटल भुक्तानी प्रणालीले खुजुरा पैसाको झन्झट अन्त्य मात्र गरेको छैन, बरु अनौपचारिक अर्थतन्त्रलाई औपचारिक च्यानलमा ल्याउन समेत ठूलो भूमिका खेलेको छ। गुगल ट्रेन्ड्समा अहिले “Digital Wallet adoption in rural Nepal” जस्ता विषयहरू सर्वाधिक खोजी हुनुले प्रविधिको पहुँच सहरमा मात्र केन्द्रित छैन भन्ने स्पष्ट पार्छ।
प्रविधिको यो लहर केवल भुक्तानीमा मात्र सीमित छैन, बरु स्वास्थ्य र शिक्षा क्षेत्रमा आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (AI) को प्रयोगले एउटा नयाँ आशा जगाएको छ। हालै काठमाडौँमा सम्पन्न ‘एआई कन्फ २०२६’ ले नेपाली युवा इन्जिनियरहरूले विकास गरेका ‘डायग्नोस्टिक टूल्स’ सार्वजनिक गर्यो, जसले दुर्गम पहाडी भेगका बिरामीहरूको एक्स-रे र अन्य मेडिकल रिपोर्टहरू तत्काल विश्लेषण गरी उपचारको दिशा तय गर्न सघाउँछन्। यस्तै, ‘नागरिक एप’ मार्फत लाइसेन्स, राहदानी र कर भुक्तानी जस्ता सेवाहरू घरमै बसेर लिन सकिने भएपछि सरकारी कार्यालयमा हुने घण्टौँको लाइन र बिचौलियाको बिगबिगीमा उल्लेख्य कमी आएको छ। यसले गर्दा सुशासनको अनुभूति प्रत्यक्ष रूपमा नागरिकको हातमा पुगेको छ।
यससँगै नेपाल अब विश्वभरका ‘डिजिटल नोम्याड्स’ र रिमोट वर्करहरूका लागि दक्षिण एसियाकै प्रमुख गन्तव्यको रूपमा उदाउँदैछ। सरकारले ५ वर्षे विशेष भिसा नीति ल्याएपछि र इन्टरनेटको गतिमा सुधार भएपछि पोखरा र पाटन जस्ता सहरहरू विदेशी प्रविधि प्रेमीहरूले भरिएका छन्। नेपालको सफ्टवेयर इन्जिनियरिङ क्षेत्रले मात्र यस वर्ष अर्बौँको रेमिट्यान्स भित्र्याएर एउटा नयाँ र दिगो आर्थिक स्रोतको ढोका खोलेको छ। यद्यपि, यो डिजिटल फड्कोसँगै साइबर सुरक्षाका चुनौतीहरू र डेटा गोपनीयताका प्रश्नहरू पनि उठिरहेका छन्, जसका लागि कडा कानुनी व्यवस्थाको खाँचो देखिएको छ। प्रविधिको यो क्रान्तिले नेपाली युवाहरूलाई आफ्नै माटोमा बसेर विश्व बजारसँग प्रतिस्पर्धा गर्न सक्ने बनाउनु नै सन् २०२६ को सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि मानिएको छ।
नेपालहाम्रो न्युज डेस्क प्रविधिले बदल्दै गरेको हाम्रो समाज र यसले सिर्जना गरेका नयाँ अवसरहरूबारे थप खोजमूलक जानकारीका लागि हामीसँगै रहनुहोला।
