डिजिटल नेपालमा ‘साइबर ठगी’ को नयाँ लहर: कसरी जोगाउने आफ्नो बैंक खाता र सामाजिक सञ्जाल?

काठमाडौँ ४ माघ २०८२ (१८ जनवरी २०२६)

नेपालमा इन्टरनेट प्रयोगकर्ताको सङ्ख्या बढेसँगै ‘साइबर क्राइम’ र डिजिटल ठगीको ग्राफ पनि डरलाग्दो गरी उकालो लागेको छ। नेपाल प्रहरीको साइबर ब्युरोका अनुसार पछिल्लो एक महिनामा मात्रै डिजिटल ठगी सम्बन्धी उजुरीहरूमा २५% ले वृद्धि भएको छ। विशेषगरी चाडपर्व र विशेष अवसरको फाइदा उठाउँदै अपराधीहरूले सोझा प्रयोगकर्तालाई निशाना बनाइरहेका छन्।

पछिल्लो ‘ट्रेन्ड’: उपहारको प्रलोभन र नक्कली लिङ्क

पछिल्लो केही दिनयता ह्वाट्सएप (WhatsApp) र फेसबुक मेसेन्जरमा “माघे सङ्क्रान्ति विशेष उपहार” वा “सरकारले दिने नयाँ वर्ष बोनस” भन्दै नक्कली लिङ्कहरू भाइरल भइरहेका छन्। यस्ता लिङ्क क्लिक गर्नेबित्तिकै प्रयोगकर्ताको मोबाइलमा ‘मालवेयर’ (Malware) छिर्ने र बैंकका ओटिपी (OTP) चोरी हुने गरेको अनुसन्धानले देखाएको छ।

‘ओटिपी’ (OTP) स्क्याम र बैंक लुट

हालै सिन्धुलीको एसबीआई बैंक लुटपाट प्रकरणले भौतिक सुरक्षामा प्रश्न उठाए पनि, डिजिटल दुनियाँमा भने फरक शैलीको लुट भइरहेको छ। ठगहरूले बैंकको कर्मचारी बनेर फोन गर्ने र “तपाईँको खाता नवीकरण गर्नुपर्ने” बहानामा ओटिपी मागेर खल्ती, ई-सेवा वा मोबाइल बैंकिङबाट रकम ट्रान्सफर गर्ने गरेका छन्।

तथ्य: नेपालका कुनै पनि बैंक वा वित्तीय संस्थाले फोनमार्फत ग्राहकको पासवर्ड, पिन वा ओटिपी माग्दैनन्।

सामाजिक सञ्जाल ‘ह्याक’ हुने कारण र बचाउ

फेसबुक र इन्स्टाग्राममा ‘टु-फ्याक्टर अथेन्टिकेसन’ (2FA) अन नगर्दा धेरै नेपालीहरूको प्रोफाइल ह्याक भइरहेको छ। ह्याकरले साथीको नामबाट “मलाई अर्जेन्ट पैसा चाहियो” भन्दै मेसेज पठाएर रकम ठगी गर्ने प्रवृत्ति बढेको छ।

साइबर सुरक्षाका लागि ५ अनिवार्य टिप्स:

• अपरिचित लिङ्क क्लिक नगर्नुहोस्: “तपाईँले चिट्ठा जित्नुभयो” वा “यो भिडियोमा तपाईँ हुनुहुन्छ?” जस्ता सन्देशमा आउने लिङ्कहरू खतरनाक हुन सक्छन्।
• पासवर्ड परिवर्तन: कम्तीमा हरेक ३ महिनामा आफ्नो बैंकिङ र सामाजिक सञ्जालको पासवर्ड परिवर्तन गर्नुहोस्।
• अनावश्यक एप हटाउनुहोस्: मोबाइलमा काम नलाग्ने वा शङ्कास्पद ‘एप’ (Apps) हरू इन्स्टल नगर्नुहोस्, जसले तपाईँको व्यक्तिगत डाटा चोरी गर्न सक्छन्।
• सार्वजनिक वाइफाइमा बैंकिङ नगर्नुहोस्: होटल वा क्याफेको असुरक्षित फ्री वाइफाइ प्रयोग गरेर बैंक ट्रान्जेक्सन गर्नु जोखिमपूर्ण हुन्छ।
• ब्युरोमा उजुरी: यदि तपाईँ ठगीमा पर्नुभयो भने तत्काल ११४४ मा फोन गरेर वा भोटाहिटीस्थित साइबर ब्युरोमा सम्पर्क राख्नुहोस्।

नेपालहाम्रो न्युज डेस्क तपाईँको सानो सतर्कताले तपाईँको जीवनभरको कमाइ सुरक्षित हुन सक्छ। यो जानकारी आफ्ना आफन्त र साथीभाइ माझ सेयर गरेर सुरक्षित डिजिटल नेपाल निर्माणमा सहयोग गर्नुहोस्।