सेता पहाड काला पत्थर बन्दै: हिमालमा ‘हिउँ-खडेरी’ को सङ्कट र पर्यटनमा परेको गम्भीर असर

काठमाडौँ ९ माघ २०८२ (२३ जनवरी २०२६)

अहिले गुगलमा “Snowfall in Nepal 2026” र “Climate Change in Himalayas” जस्ता शब्दहरू नेपाली प्रयोगकर्ताहरूले सबैभन्दा बढी खोजी गरिरहेका छन्। कारण हो—हिउँदको मध्यमा आइपुग्दा पनि नेपालका अग्ला हिमालहरूमा हिउँ पर्नुको साटो पत्थरहरू नाङ्गो देखिनु। जलवायु परिवर्तनको यो चरम रूपले केवल दृश्य मात्र बदलेको छैन, बरु नेपालको अर्थतन्त्रको मेरुदण्ड मानिने पर्यटन र जलस्रोतमा समेत ठुलो धक्का दिएको छ।

हिमालमा ‘स्नो ड्राउट’ (Snow Drought) को नयाँ चुनौती

अन्तर्राष्ट्रिय पर्वतीय विकास केन्द्र (ICIMOD) को हालैको प्रतिवदेन अनुसार नेपालका हिमाली क्षेत्रमा हिउँ रहने अवधि (Snow Persistence) गत २३ वर्षयताकै न्यून बिन्दुमा पुगेको छ। सन् २०२५ को अन्त्य र २०२६ को सुरुवाती दिनहरूमा औसत भन्दा झन्डै २३ प्रतिशत कम हिउँ रेकर्ड गरिएको छ। हिमालमा हिउँ नपर्दा नेपालका प्रमुख पदयात्रा मार्गहरू जस्तै अन्नपूर्ण सर्किट र एभरेस्ट बेस क्याम्पमा पुग्ने पर्यटकहरू अचम्मित र निराश बनेका छन्। हिउँले सेताम्मे देखिनुपर्ने ३,००० देखि ६,००० मिटर उचाइका पहाडहरू अहिले काला र सुक्खा देखिएका छन्।

‘रेन बम’ र मुस्ताङका माटोका घरको सङ्कट

अर्कोतर्फ, जलवायुको अर्को विद्रुप रूप मुस्ताङको थिनी जस्ता गाउँहरूमा देखिएको छ। पहिले हिउँ मात्र पर्ने यी सुख्खा क्षेत्रहरूमा अहिले अचानक हुने भारी वर्षा अर्थात् ‘रेन बम’ (Rain Bombs) ले ठुलो क्षति पुर्‍याएको छ। माटो र ढुङ्गाले बनेका परम्परागत फ्ल्याट-रुफ (Flat-roof) घरहरू यस्तो तीव्र वर्षा धान्न नसक्ने गरी बनेका हुनाले धेरै बासिन्दाहरू विस्थापित हुनुपर्ने अवस्था आएको छ। पानी चुहिने र पर्खालहरू भत्किने समस्याले हिमाली जनजीवन र प्राचीन वास्तुकलालाई संकटमा पारेको छ।

पर्यटनको बदलिँदो स्वरूप: ‘डिजिटल नोम्याड’ र नयाँ गन्तव्य

हिमालमा हिउँको कमी भए पनि नेपालको पर्यटन क्षेत्रमा भने एउटा नयाँ ट्रेन्ड सुरु भएको छ। सन् २०२६ मा नेपालले “५ वर्षे डिजिटल नोम्याड भिसा” (Digital Nomad Visa) जारी गरेपछि पोखरा र पाटन जस्ता सहरहरू विश्वभरका रिमोट वर्करहरूका लागि प्रमुख गन्तव्य बनेका छन्। हिमाल हेर्दै ल्यापटपमा काम गर्ने विदेशीहरूको सङ्ख्या उल्लेख्य बढेको छ। त्यस्तै, नेपाल पर्यटन बोर्डले यस वर्षलाई ‘नेपाल–आसियान पर्यटन वर्ष २०२६’ (Nepal-ASEAN Tourism Year 2026) घोषणा गर्दै दक्षिण-पूर्वी एसियाली देशहरूबाट धार्मिक र आध्यात्मिक पर्यटक भित्र्याउने लक्ष्य राखेको छ।

खेलकुदको उत्साह: क्रिकेट र ‘मिसन २०२६’

प्रविधि र जलवायुको चर्चासँगै नेपालीहरूको अर्को ठुलो चासो क्रिकेटमा देखिएको छ। सन् २०२६ मा हुने आईसीसी टी-२० विश्वकपका लागि नेपालले वेस्ट इन्डिज जस्ता बलिया टोलीहरूलाई हराएर ऐतिहासिक सफलता हात पारेपछि गुगलमा नेपाली क्रिकेटरहरूको खोजी ह्वात्तै बढेको छ। कीर्तिपुरस्थित त्रिवि क्रिकेट मैदानमा जडान गरिएको आधुनिक ‘फ्लड लाइट’ र १५,००० सिट क्षमताको प्यारापिटले नेपाली खेलकुदलाई नयाँ उचाइमा पुर्‍याएको छ।

नेपालहाम्रो न्युज डेस्क हिमालको हिउँ हराउँदै जाँदा यसले हाम्रो कृषि र खानेपानीमा कस्तो दीर्घकालीन असर पार्छ? र पर्यटनको नयाँ मोडले देशलाई कति फाइदा दिनेछ? यसबारे थप खोजमूलक विश्लेषणका लागि हामीसँगै रहनुहोला।