३०४ औँ पृथ्वी जयन्ती: राष्ट्रिय एकताको कसीमा ‘दिव्योपदेश’ र वर्तमान नेपालको चित्र
काठमाडौँ : पुस २७, २०८२ – आजभन्दा तीन शताब्दीअघि स-साना राज्यहरूमा छरिएको भूगोललाई एउटै मालामा गाँस्ने महान् अभियानको थालनी गर्ने पृथ्वीनारायण शाहको योगदानलाई सम्झने दिन हो : पुस २७ तर आजको नेपाल सन् १७७९ को गोर्खा साम्राज्य मात्र रहेन; यो एक संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र हो। यसै पृष्ठभूमिमा, पृथ्वीनारायण शाहका पदचिन्हहरू आजको युवा पुस्ता र बदलिँदो सामाजिक-राजनीतिक परिवेशमा कत्तिको सान्दर्भिक छन् त?
वर्तमान नेपालको राजनीति चरम ध्रुवीकरणबाट गुज्रिरहेको छ। साम्प्रदायिकता र क्षेत्रीयताका आवाजहरू उठिरहेका बेला पृथ्वीनारायण शाहको ‘चार वर्ण छत्तीस जातको साझा फूलबारी’ को अवधारणा झन् अर्थपूर्ण बनेको छ। उनी केवल एक विजेता मात्र थिएनन्, बरु विभिन्न धर्म, संस्कृति र भाषालाई जोगाएर राष्ट्रिय पहिचान दिने दूरदर्शी नेता थिए। आजका राजनीतिक दलहरूले सत्ताको छिनाझपटीमा भुलेको ‘राष्ट्रिय हित’ को पाठ उनको ‘दिव्योपदेश’ बाट सिक्न सकिन्छ।
विगतमा इतिहासका पानामा मात्र सीमित गरिएका पृथ्वीनारायण शाहप्रति अहिलेको युवा पुस्ताको आकर्षण बढेको देखिन्छ। सामाजिक सञ्जालमा युवाहरूले राष्ट्रिय एकता र स्वाभिमानका प्रतीकका रूपमा उनको तस्बिर र भनाइहरू साझा गरिरहेका छन्। वैदेशिक रोजगारीका लागि लाखौँ युवा बाहिरिएको अवस्थामा, शाहले जोड दिएको ‘स्वदेशी उत्पादन र आत्मनिर्भरता’ को महत्व युवाहरूले महसुस गर्न थालेका छन्। युवाहरूको तर्क छ – “व्यवस्था फेरिन सक्छ, तर देशको जग बसाल्ने पुर्खालाई बिर्सनु हुँदैन।”
पृथ्वीनारायण शाहले आफ्नो उपदेशमा भनेका थिए— “खानी भएको ठाउँमा गाउँ भए पनि गाउँ अन्तै सारी खानी चलाउनू, खेती योग्य जमिनमा घर नबनाउनू।” आज काठमाडौँ उपत्यका लगायतका उर्वर भूमिहरू कंक्रिटको जंगलमा परिणत भइरहँदा र वातावरण विनाशले संकट निम्त्याउँदा उनको त्यो दूरदर्शिता आजको ‘वातावरणीय नीति’ भन्दा कयौँ गुणा अगाडि देखिन्छ।
नेपालको परराष्ट्र नीतिको मुख्य मन्त्र मानिने ‘दुई ढुङ्गा बीचको तरुल’ आज झन् बढी सान्दर्भिक छ। चीन र भारतजस्ता दुई विशाल अर्थतन्त्रका बीचमा नेपालले आफ्नो अस्तित्व र सन्तुलन कसरी कायम राख्ने भन्ने कुरा शाहले साढे दुई सय वर्षअघि नै औँल्याएका थिए। वर्तमान सरकार र कूटनीतिज्ञहरूका लागि यो उपदेश आज पनि मार्गदर्शक सिद्धान्त बनेको छ।
राष्ट्रिय निर्माताप्रति हार्दिक सम्झना
आज हामी जुन ‘नेपाली’ पहिचानमा गर्व गर्छौँ, त्यसको जग पृथ्वीनारायण शाहले नै हालेका हुन्। इतिहासका कतिपय घटनाक्रमलाई समयको सापेक्षतामा आलोचना गरिए पनि, एउटा सार्वभौम र स्वतन्त्र राष्ट्रका रूपमा नेपाललाई विश्व मानचित्रमा उभ्याउन उनले खेलेको भूमिका अद्वितीय छ।
पृथ्वी जयन्ती केवल बिदा मनाउने दिन मात्र होइन, बरु राष्ट्रियताको भावनालाई पुनर्जागृत गर्ने अवसर हो। पुर्खाले रगत र पसिनाले सिँचेको यो देशलाई सम्बृद्ध बनाउनु नै उनीप्रतिको सच्चा सम्झना हुनेछ।
राष्ट्रिय एकता दिवस र पृथ्वी जयन्तीको सबैमा हार्दिक शुभकामना!
