काठमाडौँमा ग्यासको हाहाकार: भारतीय निर्भरता र ‘नेपाली बुलेट’ को सरकारी उपेक्षाको परिणाम
आर्थिक डेस्क २० माघ २०८२, मङ्गलबार (३ फेब्रुअरी २०२६)
काठमाडौँ उपत्यकामा खाना पकाउने ग्यास (LPG) को चरम अभाव देखिएको छ। विगत दुई हप्तादेखि बजारमा ग्यासको आपूर्ति असहज भएपछि उपभोक्ताहरू रित्ता सिलिन्डर बोकेर डिपो र उद्योगका ढोका चहार्न बाध्य भएका छन्। विशेष गरी काठमाडौँमा सबैभन्दा धेरै बजार हिस्सा ओगटेको ‘नेपाल ग्यास’ को अभावले सर्वसाधारणको भान्सा प्रभावित बनेको छ।
संकटको मुख्य कारण: भारतीय बुलेटमा शतप्रतिशत निर्भरता
नेपाल आयल निगमले बजारमा ग्यासको मौज्दात पर्याप्त रहेको दाबी गरे पनि उपभोक्ताले ग्यास नपाउनुको पछाडि ढुवानीको ठुलो समस्या रहेको छ। ग्यास उद्योगीहरूका अनुसार नेपालमा ग्यास ढुवानीका लागि हामी शतप्रतिशत भारतीय बुलेटमा निर्भर छौँ।
अभावका तीन प्रमुख कारणहरू:
- भारतीय रिफाइनरीमा समस्या: भारतको बरौनी रिफाइनरीमा आएको प्राविधिक समस्याका कारण नेपाली बुलेटहरू टाढाका रिफाइनरी (मथुरा, हल्दिया) सम्म पुग्नुपर्दा ‘टर्न-अराउन्ड टाइम’ (ग्यास लिएर फर्कने समय) दोब्बर भएको छ।
- भारतीय चालकको अनिच्छा: हिउँदको समयमा भारतमै ग्यासको माग उच्च हुने र त्यहाँ ढुवानी भाडा बढी पाइने हुँदा भारतीय बुलेटहरू नेपाल आउन मान्दैनन्। पहाडी बाटो र कानुनी झन्झट देखाउँदै उनीहरूले ढुवानीमा ढिलाइ गरिरहेका छन्।
- जाडोयामको बढ्दो माग: माघ र फागुन महिनामा ग्यासको खपत सामान्यभन्दा १५ देखि २० प्रतिशतले बढ्ने गर्छ, जसलाई वर्तमान आपूर्ति संयन्त्रले धान्न सकेको छैन।
७ वर्षदेखि खिया लाग्दै अर्बौँका ‘नेपाली बुलेट’
ग्यास संकटको स्थायी समाधानका लागि करिब ७ वर्षअघि नेपाली व्यवसायीहरूले करिब ७७५ वटा ग्यास बुलेट खरिद गर्ने प्रक्रिया अघि बढाएका थिए। सरकारले भन्सार छुट दिएपछि व्यवसायीले अर्बौँ लगानी गरेर बुलेटहरू तयार पारे। तर, भारतीय पक्षले ‘एक्सप्लोसिभ सर्टिफिकेट’ (विस्फोटक सुरक्षा प्रमाणपत्र) दिन अस्वीकार गरेपछि ती बुलेटहरू हाल प्रयोगविहीन अवस्थामा छन्।
भारतीय अधिकारीहरूले नेपाली नम्बर प्लेटका बुलेटलाई आफ्ना रिफाइनरीबाट ग्यास भर्न अनुमति नदिएकै कारण नेपालले आफ्नै ढुवानी संयन्त्र चलाउन पाएको छैन। यो समस्या समाधानका लागि सरकारी स्तरबाट (G2G) प्रभावकारी पहल नहुँदा अर्बौँको लगानी हेटौँडा र सिमराका ग्यारेजहरूमा खिया लागेर बसेको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय र आन्तरिक प्रभाव
विश्व बजारमा बढ्दो ऊर्जा संकट र छिमेकी मुलुकहरूको प्राथमिकता आफ्नै आन्तरिक बजार हुँदा नेपाल जस्तो पूर्ण निर्भर मुलुक सधैँ जोखिममा रहने गरेको छ। उपभोक्ताहरूले अहिलेको अभावलाई मध्यनजर गर्दै सिलिन्डर जम्मा गर्ने (Panic Buying) प्रवृत्ति देखाउँदा बजारमा कृत्रिम अभाव झन् चर्किएको छ।
नेपालहाम्रो न्युज डेस्क ग्यास अभावको यो शृङ्खला रोक्न सरकारले भारतीय पक्षसँग कूटनीतिक पहल गर्ने कि नेपाली बुलेट सञ्चालनका लागि ठोस कदम चाल्ने? यसबारे नेपाल आयल निगमको आगामी कदम र बजारको अवस्थाबारे हामी निरन्तर फलोअपमा छौँ।
