नेपालमा निमोनियाको बढ्दो जोखिम: अस्पतालहरू भरिभराउ, बालबालिका र वृद्धवृद्धा उच्च जोखिममा
स्वास्थ्य डेस्क १३ माघ २०८२ (२७ जनवरी २०२६)
पछिल्लो केही हप्तायता नेपालका प्रमुख अस्पतालहरूमा निमोनिया र श्वासप्रश्वास सम्बन्धी समस्या लिएर आउने बिरामीहरूको चाप ह्वात्तै बढेको छ। काठमाडौँको त्रिवि शिक्षण अस्पताल, वीर अस्पताल र कान्ति बाल अस्पतालमा श्वासप्रश्वास वार्डका बेडहरू भरिभराउ छन्। चिकित्सकहरूका अनुसार, यस पटकको निमोनिया केवल चिसोका कारण मात्र नभई, बढ्दो वायु प्रदूषण र ‘को-इन्फेक्सन’ (एउटै व्यक्तिमा दुई वा सोभन्दा बढी भाइरसको संक्रमण) का कारण अझ जटिल बन्दै गएको छ।
१. निमोनिया के हो र यसले फोक्सोमा कसरी असर गर्छ?
निमोनिया फोक्सोको एक वा दुवै भागमा हुने संक्रमण हो, जसले फोक्सो भित्रका स–साना वायु थैलीहरू (Alveoli) मा पिप वा तरल पदार्थ भरिदिन्छ। यसले गर्दा अक्सिजन र कार्बनडाइअक्साइडको आदानप्रदानमा अवरोध पुग्छ र बिरामीलाई सास फेर्न गाह्रो हुन्छ।
२. अहिले सङ्क्रमण बढ्नुका प्रमुख कारणहरू
- वायु प्रदूषण: जाडोयाममा वायुमण्डलको तल्लो तहमा धुलो र धुवाँका कणहरू (PM 2.5) थुप्रिएर बस्छन्, जसले सिधै फोक्सोमा क्षति पुर्याई निमोनियाको जोखिम बढाउँछ।
- मौसमी इन्फ्लुएन्जा र भाइरस: यो समयमा स्वाइन फ्लु (H1N1), हङकङ फ्लु (A H3N2) र आरएभी (RSV) जस्ता भाइरसहरू सक्रिय हुन्छन्।
- को-इन्फेक्सन: चिकित्सकहरूका अनुसार धेरै बिरामीमा एकै पटक दुई प्रकारका भाइरस वा ब्याक्टेरियाको सङ्क्रमण देखिएको छ, जसले उपचारलाई थप चुनौतीपूर्ण बनाएको छ।
- प्रतिरोधात्मक क्षमतामा कमी: कुपोषण र अन्य दीर्घकालीन रोग भएका बालबालिका तथा ७० वर्ष माथिका वृद्धवृद्धामा रोगसँग लड्ने क्षमता कम हुँदा सङ्क्रमण घातक बन्ने गरेको छ।
३. यी लक्षणहरू देखिएमा तत्काल अस्पताल जानुहोस्
निमोनियालाई सामान्य रुघाखोकी ठानेर हेलचेक्र्याइँ गर्दा मृत्युसम्म हुन सक्छ। निम्न लक्षणहरूमा विशेष ध्यान दिनुहोस्:
- लगातार उच्च ज्वरो आउनु र कामज्वरो छुट्नु।
- सास फेर्न गाह्रो हुनु वा छिटो-छिटो सास फेर्नु।
- खोकी लाग्ने र खकारमा रगत वा पहेंलो-हरियो पिप देखिनु।
- छाती दुख्नु (विशेष गरी सास फेर्दा वा खोक्दा)।
- ओठ वा नङ निलो हुनु (अक्सिजनको कमीको संकेत)।
४. रोकथाम र बच्ने उपायहरू
नेपाल सरकार र स्वास्थ्य विज्ञहरूले निमोनियाबाट बच्न निम्न सुझावहरू दिएका छन्:
- खोप (Vaccination): बालबालिकाहरूलाई नियमित खोप तालिका अनुसार ‘पीसीभी’ (PCV) खोप अनिवार्य लगाउनुहोस्। वृद्धवृद्धा र दीर्घ रोगीहरूका लागि निमोकोकल र इन्फ्लुएन्जा खोप निकै प्रभावकारी हुन्छ।
- न्यानो कपडा र तातो झोल: चिसोबाट बच्न टाउको र छाती ढाक्ने गरी न्यानो कपडा लगाउने र तातो पानी वा झोलिलो खानेकुरा बढी खाने।
- प्रदूषणबाट बचावट: हावाको गुणस्तर (AQI) खराब भएको बेला घरबाहिर ननिस्कने र निस्कनै परे गुणस्तरीय मास्क (N95) को प्रयोग गर्ने।
- सफाई: नियमित साबुनपानीले हात धुने र भिडभाडमा नजाने।
नेपालहाम्रो न्युज डेस्क निमोनियालाई सामान्य नठानौँ; समयमै पहिचान र उपचार भएमा यसलाई पूर्ण रूपमा निको पार्न सकिन्छ। स्वास्थ्य सम्बन्धी थप जानकारी र अपडेटका लागि हामीसँगै रहनुहोला।
