संयुक्त राष्ट्रसंघ आर्थिक कोपभाजनमा: जुलाईसम्ममा नगद सकिने चेतावनी, ‘काफ्कास्क’ चक्रमा फसेको गुनासो
अन्तराष्ट्रिय डेस्क १८ माघ २०८२ (१ फेब्रुअरी २०२६)
संयुक्त राष्ट्रसंघ (यूएन) का महासचिव एन्टोनियो गुटेरेसले संगठनको अस्तित्वमाथि नै प्रश्न उठ्ने गरी गम्भीर आर्थिक संकटको चेतावनी दिनुभएको छ। सबै १९३ सदस्य राष्ट्रहरूलाई सम्बोधन गर्दै लेखिएको एक पत्रमा गुटेरेसले आगामी जुलाई २०२६ सम्ममा संगठनसँग भएको नगद भण्डार पूर्ण रूपमा समाप्त हुन सक्ने र संगठन ‘वित्तीय पतन’ (Financial Collapse) को सङ्घारमा पुगेको उल्लेख गर्नुभएको छ।
१. संकटको मूल कारण: अमेरिकाको हात झिक्ने नीति
यो संकटको प्रमुख कारक यूएनको सबैभन्दा ठुलो योगदानकर्ता मुलुक अमेरिकाको पछिल्लो कदम हो। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले पदभार सम्हालेलगत्तै “अमेरिका फस्ट” नीति अन्तर्गत ३१ वटा यूएन निकाय र ६६ वटा अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूबाट बाहिरिने निर्णय गर्नुभएको छ।
- बक्यौता रकम: हाल अमेरिकाले नियमित बजेटमा ७६.७ करोड डलर र शान्ति स्थापना (Peacekeeping) का लागि १.८ अर्ब डलर गरी कुल अर्बौँ डलर तिर्न बाँकी छ।
- बजेट कटौती: सन् २०२५ मा अमेरिकाले नियमित बजेटमा कुनै योगदान दिएन भने मानवीय सहायताका लागि विनियोजित १७ अर्ब डलरलाई घटाएर मात्र २ अर्ब डलरमा खुम्च्याएको छ।
२. ‘काफ्कास्क’ चक्र: नपाएको पैसा फिर्ता गर्नुपर्ने बाध्यता
महासचिव गुटेरेसले यूएनको बजेटरी नियमलाई ‘काफ्कास्क’ (Kafkaesque) अर्थात् अत्यन्त जटिल र अर्थहीन संज्ञा दिनुभएको छ। यूएनको नियमअनुसार कुनै वर्ष खर्च नभएको बजेट सदस्य राष्ट्रहरूलाई फिर्ता गर्नुपर्छ। विडम्बना के छ भने, कतिपय देशले आफ्नो भागको पैसा तिरेकै छैनन्, तर नियमअनुसार यूएनले ‘तिर्दै नपाएको’ पैसा पनि ती देशहरूलाई फिर्ता देखाउनुपर्ने हुन्छ। यसै महिना यूएनले २२.७ करोड डलर फिर्ता गर्न बाध्य भएको छ, जुन रकम उसले कहिल्यै संकलन गरेकै थिएन।
३. मानवीय कार्यमा परेको प्रत्यक्ष असर
आर्थिक अभावका कारण यूएनका विभिन्न एजेन्सीहरूले आफ्ना महत्वपूर्ण कार्यक्रमहरू कटौती गर्न थालेका छन्:
- विश्व स्वास्थ्य संगठन (WHO): अमेरिका औपचारिक रूपमा बाहिरिएपछि वैश्विक स्वास्थ्य सुरक्षामा जोखिम बढेको छ।
- विश्व खाद्य कार्यक्रम (WFP): सुडान र अन्य द्वन्द्वग्रस्त क्षेत्रमा खाद्य रासन कटौती गरिएको छ।
- अफगानिस्तान: बजेट अभावका कारण ‘यूएन वुमन’ ले मातृ–शिशु क्लिनिकहरू बन्द गर्नुपरेको छ।
- जेनेभा मुख्यालय: खर्च जोगाउन लिफ्ट र एस्केलेटरहरू बन्द गरिएका छन् भने जाडोमा न्यानो बनाउने हिटरको प्रयोगमा कडाइ गरिएको छ।
निष्कर्ष र आगामी बाटो
महासचिव गुटेरेसले सन् २०२६ को अन्त्यमा आफ्नो कार्यकाल सकिँदै गर्दा संगठनलाई यो अवस्थामा देख्नु दुःखद रहेको बताउनुभएको छ। उहाँले सदस्य राष्ट्रहरूलाई दुईवटा विकल्प दिनुभएको छ: कि त सबैले आफ्नो बक्यौता समयमै तिर्ने, कि त यूएनको वित्तीय नियममा आमूल परिवर्तन (Fundamental Overhaul) गर्ने। यदि यी दुवै हुन सकेनन् भने विश्वको सबैभन्दा ठुलो बहुपक्षीय संस्था केवल इतिहासको पानामा सीमित हुन सक्ने जोखिम बढेको छ।
नेपालहाम्रो न्युज डेस्क यूएनको यो संकटले नेपाल जस्ता मुलुकहरूमा सञ्चालित विकास आयोजना र शान्ति सेनामा खटिएका नेपाली सैनिकहरूको भुक्तानीमा कस्तो असर पार्छ भन्नेबारे हाम्रो विस्तृत खोज जारी छ। थप जानकारीका लागि हामीसँगै रहनुहोला।
